KAHRAMANMARAŞ İLİNE AİT GENEL BİLGİLER

İlçe Sayısı

Bld. Sayısı

Köy Sayısı

Yüzölçümü

Nüfus

9
64
476
14.327  km²
1.063.174

Akdeniz Bölgesi ile Dogu ve Güneydogu Anadolu bölgelerinde yer alan Kahramanmaras'in dogusunda Malatya ve Adiyaman, güney ve güneydogusunda Gaziantep, bati ve güneybatisinda Adana, kuzeybatisinda Kayseri, kuzeyinde de Sivas illeri bulunmaktadir. Ilin yüzey sekilleri Toroslarin güneydogu parçalari olan, yükseklikleri 3000 m.ye ulasan daglar, bunlarin arasinda kalan platolar ve tektonik kökenli düzlüklerden olusmaktadir.Güneydogu Toroslarin uzantilari olan Engizek Dagi, Ahirdagi, Amonos ( Nur) Daglari, Nurhak Daglari, Kandil Daglari, Sarimsak Dagi, Düldül Dagi ve Binboga Dagi il topraklarini engebelendirmektedir. Bunlar jeolojik dönemlerde, üçüncü zamanin Alp sistemi kivrim daglarin olup, çesitli asinmalarla düzlesmis ve Neojen dönemin sonunda yükselmis kirikli ve kivrimli dag siralaridir.

Il topraklari 350-3000 metre arasinda degisen genis ovalarla kaplidir. Ceyhan Vadisi boyunca siralanan bu ovalarin baslicalari Elbistan Ovasi ,Göksun Ovasi ve Kahramanmaras ovalaridir. Ayrica Gâvur, Maras, Göksun, Asagi Göksun, Afsin, Elbistan, Andirin, Mizmilli, Narli ve Inekli Ovalari da onlari tamamlamaktadir.

Il topraklarini sulayan önemli akarsuyu, 509 km. uzunlugundaki Ceyhan Nehri'dir. Orta Toroslarda Nurhak Dagi'ndan Sögütlü deresi ismi ile çikan, Hurman ve Göksun Çaylarinin birlesmesi ile Ceyhan ismini alan bu nehir, Çukurova'dan geçerek Iskenderun Körfezi'ne dökülür. Bu arada daglardan küçük akarsular da ona katilir. Ceyhan Nehri'nin bir diger kolu ise Aksu Çayi'dir. Ildeki diger akarsular, Deliçay, Erkenez Çayi, Körsulu Çayi, Peynir Dere, Kerhan, Geben, Nurhak, Sögütlü, Hurman, Üngüt, Mismilli, Göksu ve Gökpinar'dir.

Kahramanmaras'ta Gavur Gölü bataklik oldugundan, D.S.I. tarafindan kurutulmus ve bunun disinda da ilde dogal göl bulunmamaktadir. Ahir Daglarinda tektono-karstik özellikteki Karagöl ile Küçük Göl yer almaktadir. Ayrica Il alaninda Kartalkaya Baraji (Aksu çayi üzerinde,sulama amaçli ve taskinlarin korunmasi amaçli, bitmis durumda), Sir Baraji (Ceyhan nehri üzerinde, enerji üretim amaçli,bitmis durumda), Ayvali Baraji ( Erkenez çayi üzerinde, içme ve sulama amaçli, yapimi devam etmekte ve Kilavuzlu Baraji (Ceyhan nehri üzerinde,enerji üretimi amaçli,yapimi devam etmekte), Menzelet Baraji (Ceyhan Nehri üzerinde, enerji üretim amaçli) Berke Baraji (Ceyhan Nehri üzerinde, enerji üretim amaçli) yer almaktadir.

Kahramanmaras'ta yükseltiye bagli olarak bitki örtüsü de degismektedir.Burada Orman, Alpin ve Maki Formasyonu olmak üzere üç çesit bitki formasyonu görülmektedir. Bunlardan Çali Formasyonu 500-1200 metreler arasinda yer almaktadir. Maki Formasyonu içinde , Kermes mesesi, Mazi mesesi, Laden, Sandal, Zeytin, Dis budak, Sumak, Akça Kesme, Karaçali, Erguvan gibi bitki türlerine rastlanir. Orman Formasyonunda igne yaprakli agaçlardan Kizilçamlar çok sayida bulunmaktadir.Bunlarin arasinda, Karaçam, Göknar, Sedir, Ardiç ve Mese türleri bulunmaktadir. Alpin ot formasyonunda Geven, Burçak, Menekse, Gelincik, Yumak, Çoban Yastigi gibi bir bitki örtüsü bulunmaktadir.

Kahramanmaras üç ayri cografi bölgenin, Akdeniz Bölgesi ,Dogu Anadolu Bölgesi, Güneydogu Anadolu Bölgesi'nin birbirine en çok yaklastigi alanda yer almaktadir. Cografi konumu ve diger faktörlerinde etkisi ile üç farkli iklim tipi arasinda “Bozulmus Akdeniz Iklimi''ne daha yakin bir iklim özelligi gösterir. Kahramanmaras'ta merkezde görülen iklimin aksine kuzeye dogru gidildikçe yükseltiye bagli olarak tamamen karasal iklim özellikleri görülür.

Deniz seviyesinden 568 m. yükseklikteki K.Maras'in yüzölçümü 14.346 km2 olup,
2000 Yili Genel Nüfus Sayimi sonuçlarina göre, 1.002.384'tür.

Ilin ekonomisi tarim, hayvancilik ve ormanciliga dayalidir. Kahramanmaras'in dogal yapisi ve farkli iklim özellikleri her türlü tarim ürününün burada yetistirilmesine olanak saglamaktadir. Ayrica Kartalkaya Baraji'nin tarim alanlarini sulamasi ile de sebze ve meyve üretimi genis ölçüde artmistir. Yetistirilen baslica ürünler; bugday, arpa, seker pancari, nohut, çigit, pamuk, patates, sogan, fasulye, üzüm, elma, domates, patlican, lahana, salatalik, armut, zeytin, kayisi, dut, ceviz, seftalidir. Hayvancilikta büyük ve küçükbas hayvan besiciligi yapilmakta olup, sigir, koyun, at, kil keçisi, inek yetistirilmektedir. Kümes hayvanciligi ve aricilik da yapilmaktadir. Ormancilikta, yakacak ve kerestenin yani sira, reçine ve defne yapragi elde edilir. Kahramanmaras kalkinmada öncelikli iller kapsamina alindigindan sanayii tesisleri kurulmustur. Bunlardan baslicalari; Pamuklu Sanayii Müessesesi, Süt Endüstrisi Kurumu, Et Balik Kurumu, Türkiye Kömür Isletmeleri Kurumu, Türkiye Elektrik Kurumu'dur. Bunlarin yani sira özel sanayii kuruluslari da bulunmaktadir. Ildeki yer alti kaynaklari ise; Afsin yöresinde çimento hammaddesi, Elbistan yöresinde alüminyum ve demir, Pazarcik yöresinde manganez, tugla ve kiremit hammaddesi, merkezde barit yataklar bulunmaktadir. Ayrica ilin çesitli kesimlerinde maden suyu kaynaklari vardir.

Maras adinin nereden geldigi ve anlaminin ne oldugu konusunda bazi görüsler ileri sürülmüstür. Herodot, Maras sehrini Hitit komutanlarindan Maraj adli birisinin kurmasindan dolayi sehre bu ismin verildigini belirtmektedir. Hitit Imparatorlugu ( M.Ö. 2000 - 1200 ) döneminde Hititlerin önemli merkezlerinden biri olan sehrin ismi, Hitit tabletlerinde Maraj ve Markasi seklinde geçmektedir. Asur kaynaklarinda da sehrin ismi yine Markaji seklinde geçmektedir. Asur krallarindan Sargon döneminden kalan Bogazköy yazitlarinda ise kentin adina rastlanmaktadir. Hitit Devleti'nin merkezlerinden biri olan Maras'in adi bu dönemde Gurgum seklinde belirtilmektedir. M.S. I. yüzyilda Romalilar yönetimine geçince bu kentin ismi Germanicia olmustur. Roma ve Bizans Imparatorlugu döneminde Germenicia olarak anilan sehir, Araplar tarafindan ele geçirilince eski ismi olan Maraj olarak kullanilmistir. Arap alfabesinde "j" harfi olmadigindan bu isim Mer'as sekline dönüsmüstür. Osmanlilar döneminde sehrin adi bölgede Dulkadirogullari Beyligi'nin kurulmasindan dolayi Zülkadir olarak da anilmistir.

Kahramanmaras'in tarihi oldukça eski yillara inmektedir. Döngele Köyü'ndeki magaralarda yapilan arastirmalarda yörede, ilk yerlesimin Üst Paleolitik Çagda (MÖ.45.000-15.000) basladigi, Neolitik Çagda (MÖ.8000-5500), Ilk Tunç Çagda (MÖ.3500-2000) sürdügü anlasilmistir. Orta Tunç Çaginda (2000-1500) Kapadokya ile Anadolu'nun bazi kesimlerini Mezopotamya'ya baglayan kervan yollarinin kavsaginda bulunusundan ötürü yöre, tarih boyunca önem kazanmistir. Hitit devletlerinden Gurgum'un merkezi olan bu sehrin günümüzdeki yerine tasinmadan önce iki kez yer degistirdigi söylenmektedir. Bunlardan birine göre ilk Maras'in bugünkü sehrin 20 km. güneyinde Erkenez Çayi kenarinda Elmalar Köyü'ne yakin Himli Höyük civarinda, Asurlular tarafindan M.Ö.2500 yillarinda kuruldugu iddia edilmistir. Ancak burada günümüze ulasan kalintilari büyük bir sehir merkezine ait olamayacagi izlenimini vermektedir. Büyük olasilikla burasi bir Asur ticarî koloni kasabasi idi. Maras'in ikinci yerinin günümüzde Karamaras diye anilan ve Namik Kemal Mahallesi'nin bulundugu yer oldugu da söylenmektedir. Maras'in, buraya Hamdanogullari Hükümdari Seyfüddevle tarafindan (M.S. 944-967) bugünkü yerine tasindigi sanilmaktadir. Sehrin simdiki kale ve çevresine ise, Dulkadiroglu Alaüddevle tarafindan tasindigi da bir baska iddiadir. Magarali Mahallesi'nin bulundugu yerde sehrin kuruldugu da söylenmektedir. Nitekim Magarali Mahallesi civarinda yukarida da belirtildigi gibi bulunan arkeolojik bulgular, burasinin çok eski dönemlerden beri yerlesim merkezi oldugunu ispatlamistir.

Hititler M.Ö. 2000-1200 yillari arasinda Anadolu'da hakimiyet sürdükleri dönemde Maras bölgesinde de egemen olmuslardir. Hititler döneminde bu sehrin adina Maraj ve Markasi denilmektedir. Hititler döneminde Maras bölgesinin Elbistan, Pazarcik ve Türkoglu ilçeleri sinirlari içinde bir çok yerlesim merkezinin oldugu görülmektedir. Elbistan'in Karahöyük harabelerinde yapilan kazilarda Hititlerin hüküm sürdügü bu alanda Asur ticaret kolonilerine ait çanak, çömlek, tunç ve kemik buluntulari ele geçirilmistir. Hititlere ait anitsal yapilara rastlanmistir. Elde edilen eserler Hititlere ait olmamakla beraber Hitit figürlerini üzerinde tasimaktadir.

Hitit Imparatorlugu dagilinca onun yerine kurulan Genç Hitit devletlerinden Gurgum sehir devleti Maras bölgesine hakim olmustur. Asur kaynaklarina göre bu devletin baskenti Markasi'dir. Gurgum sehir devleti günümüze, iki önemli eser kalmistir. Bunlardan biri Maras Aslani'dir. Bir zamanlar Maras Kalesi'nde bulunan bu aslan heykeli Hititlerden kalan en önemli eserdir. Digeri de Hitit döneminden kalan Firtina Tanrisi kabartmasidir. Maras bölgesinden çikarilan bir çok eser XIX.yüzyilin sonlari ile XX.yüzyilin baslarinda yabancilar tarafindan Avrupa ve Amerika müzelerine götürülmüstür.

M.Ö. VIII.yüzyil sonlarinda Asur krallarindan Sargon II. zamaninda (M.Ö.721-705) Gurgum sehir devleti yikilmis ve Maras bölgesi Asurlulara baglanmistir. Asurlular döneminde sehir bir ara Urartularin yönetimine geçmistir. Ardindan Kimmerler ve Iskitler Maras'i ele geçirmisler ve Maras, ticaret yollari üzerinde bulunmasi sebebiyle önemini korumustur.

M.Ö.612 yilinda Med devletinin krali Keyaksases, güney komsusu Babillerin de yardimi ile Asur baskenti Ninova'yi alarak bütün Asur ülkesinin kalelerini yagmalayarak bu devlete son vermistir. Bir süre sonra da Güneybati Iran'da Ahamenis soyundan gelen II.Kiros, Medleri ortadan kaldirarak Iran'da Pers Imparatorlugu'nu kurmustur(M.Ö.550). Anadolu'yu istila eden II. Kiros, diger Anadolu sehirleri gibi Maras'i da topraklarina katmistir. Pers krali I. Darius zamaninda Anadolu'da ele geçirilen sehirler yönetim bölümlerine ayrilmistir. Bu arada Maras sehri de Kapadokya Satrapligi'nin (Eyalet) sinirlari içinde kalmistir. M.Ö.333'te Anadolu'yu ele geçiren Büyük Iskender, Pers Imparatoru III.Darius'u Issos'da yenerek bu devleti yikmis ve Maras'i da ele geçirmistir. Afsin, Göksun ve Maras'ta bulunan Makedonya dönemine ait sikke, sütun baslari ve heykeller bunu kanitlamaktadir. M.Ö.323'de Büyük Iskender'in ölümünden sonra Makedonya Imparatorlugu, onun generalleri arasinda paylasilmis ve Maras sehri de Iskender'in generallerinden Seleukos'un payina düsmüstür. M.Ö.192 yilinda Romalilar, Anadolu'ya girerek Toroslara kadar Bati ve Iç Anadolu'yu Seleukoslarin elinden alarak kendilerine baglamislardir. Maras, Roma ile Pontus kralligi arasinda sürekli el degistirmis, sonunda Romali komutan Lucullus 1064'te yöreyi kesin olarak Roma topraklarina katmistir. Roma imparatoru Calligula onuruna kente Germanikeia ismi verilmistir. Bu arada kent Sasanilerin saldirilarina ugramistir. MS. 605-611 yillarinda Maras yöresi Sasanilerin eline geçmistir. Dogu Roma Imparatorlugu (Bizans) döneminde yöredeki Sasanilerle olan çatismalar devam etmis, Araplar zaman zaman yöreye akinlar yapmistir. Bunun sonucu olarak da Bizans ve Araplar arasinda Maras yöresi el degistirmistir. Maras 1079'da Urfa Haçli komutanligina baglanmis, ardindan Kilikya Kralligi, Eyyubi yönetiminden sonra, 1103'te Selçuklularin eline geçmistir. Ilhanlilarin yöreyi isgalinden sonra Maras Memluklulara baglanmis, çevresine Türkmenler yerlestirilmistir. 1339'da Dulkadirogullari buraya hakim olmustur(1339). Yavuz Sultan Selim Çaldiran Savasi'ndan (1514) sonra Dulkadiroglu beyligini ortadan kaldirmistir. Maras ve çevresi 1515'te Osmanli topraklarina katilmistir. Yavuz Sultan selim Dulkadiroglu topraklarinin yönetimini Sehsuvaroglu Ali Bey'e vermis ancak, Sehsuvaroglu Ali Bey'in Dulkadirogullari hükümdari mi, yoksa Osmanli valisi mi oldugu açiklik kazanamamistir. Sehsuvaroglu Ali Bey, Maras ve Elbistan civarindan asker toplayarak, Yavuz Sultan Selim'in Memlükler seferine katilmistir. Nizip civarinda yapilan Mercidabik Savasi'nda (1516) Osmanli ordusu Memlük ordusunu agir bir yenilgiye ugratmistir. Kanuni Sultan Süleyman döneminde Dulkadirogullarinin bagimsiz bir devlet gibi davranmasi üzerine, Sehsuvaroglu Ali Bey ogullari ile birlikte 1552'de idam edilmis ve Dulkadirogullari Beyligi de tamamen Osmanli topraklarina katilmistir.

Osmanli döneminde yörede çesitli isyanlar çikmis ve bunlar bastirilmistir. Maras, 1898'de Halep vilayetine bagli bir sancak merkezi olmustur.

I.Dünya Savasi'ndan sonra Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasindan sonra 22 Subat 1910'da Maras Ingilizler tarafindan isgal edilmistir. Ingilizlerin kisa bir süre sonra Musul'a karsilik, Anadolu'dan çekilmeleri üzerine 30 Ekim 1919'da Fransiz birlikleri Maras'a girmistir. Bu karisik dönemde Ermeniler kendi amaçlari dogrultusunda bagimsiz bir Ermenistan devleti kurmak istiyorlardi. Bunun için de Ermeniler Osmanli ordusunu arkadan vurarak yeni bir cephe açmislar, Dogu Anadolu Bölgesi'nde Ruslarla savasan Osmanli ordusunun kuvvetlerinin buraya aktarilmasi ile, zayiflatmislardir. Ermenilerin isyanini bastirmak üzere, Maras Mutasarrifi Haydar Bey buraya asker göndererek isyani kismen bastirmistir. Ancak Haydar Bey'in Urfa Mutasarrifligi'na tayin edilmesi ile Ermeni isyani yeniden siddetlenmistir. Maras yöresinde Ermeni isyanlari birbirini izlemistir. Osmanli hükümeti, önlem olarak 1915 yilinda Tehcir Yasasi'ni çikarmis, bu yasa ile Anadolu'da yasayan, isyan halinde olan ve Türk ordusunu arkadan vuran Ermeniler; yine bir Türk topragi olan ve cephe gerisi sayilan Suriye'ye göç ettirilmistir. Bu arada yöreyi isgal eden Fransizlara Ermeniler katilmis, yerli halka eziyet etmeye baslamislardir.Marasli kadinlara kötü davranista bulunan Ermenilere karsi, küçük bir dükkanda süt satan, Sütçü Haci Imam silahla karsilik vermistir. Isgalcilere karsi ilk kursun böyle atilmis ve Sütçü Imam sehit edilmistir. Bu olaya karsi Maras halki, ayaklanmis, sehirde çatismalar baslamistir. Fransizlar Maras'i top atesine tutmus ve sonunda Fransizlar 11 Subat 1920'de sehri terk etmislerdir.

Lozan Antlasmasi'nin imzalanmasi ile (24 Temmuz 1923) Maras, yeni Türkiye Cumhuriyeti topraklarinin bir ili konumunu sürdürmüstür. Maras'in, Kurtulus Savasi sirasinda halkin gösterdigi direnisten ötürü ismi Kahramanmaras (1973) olarak degistirilmis ve Istiklal Madalyasi ile sehir ödüllendirilmistir.

Kahramanmaras yöresinde günümüze gelebilen eserler arasinda; Pazarcik yöresinde Evri ve Tilkiler antik kalintilari, Andirin'da Gökahmetli ve Çokak kalintilari ve yöredeki Osmanli ve Bizans Kale kalintilari, Süleymanli'daki Bizans dönemi yapi kalintilari, Maras Kalesi (MÖ.I.-MS.II.yüzyil), Dulkadirogullari zamanindan kalma Tas Medrese, Tas Han, Ulu Cami (1496), Haznedarli Camisi, Hatuniye Camisi, Iklime Hatun Mescidi (1549), Tuz Han (XVIII.yüzyil), Hisir Han (XIX.yüzyil), Sütçü Imam Aniti (1936), Afsin'deki Eshab-i Kehf Külliyesi, Dulkadirogullari zamaninda yapilmis Elbistan Ulu Camisi, Haznedarli (Durakli) Camisi (XV.yüzyil), Katip Hani (XVIII.yüzyil), Çukur Hamami, Tüfekçi Hamami, Acar Hamami, Pasa Hamami, Ceyhan Köprüsü (XIV. Veya XVI.yüzyil) bulunmaktadir. Kahramanmaras'ta Türk sivil mimarisinin özelliklerini tasiyan evler de dikkati çekmektedir. Ayrica Kahramanmaras'ta Döngel magarasi, Gümüskaya Magarasi, Savruk Magarasi ve Bulut deligi Magarasi gibi dogal olusumlarin yani sira; Güvercinlik, Firniz Vadisi, Ali Kayasi, Tekir, Pinarbasi, Kumasir Gölü, Atatürk Parki, Kapiçam, Menzelet Baraj Gölü, Sir Baraj Gölü gibi piknik ve mesire yerleri bulunmaktadir. Ilica Kaplicasi, Ekinözü Içmeleri de halkin ilgi gösterdigi yerlerdendir.

Mustafa Başbayraktar©2013